Fındık Piyasasında 70 TL'lik Makas: TMO'nun Alım Stratejisi ve Fiyat Dengeleme Çıkmazı

Doğu Karadeniz’de 50 % randıman kabuklu fındık 180‑185 TL, Giresun’da 185‑200 TL, Batı Karadeniz’de ise 190‑195 TL seviyelerinde işlem görürken, Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) Levant kalite için 250 TL, Giresun kalite için 255 TL alım fiyatını açıkladı; serbest piyasadaki fiyatlar ise bu seviyelerin yaklaşık %28 altında, kilogram başına 70 TL farkla seyrediyor.

TMO’nun Fiyat Tavanı ve Piyasa Gerçeği

TMO’nun belirlediği alım fiyatları, serbest piyasada oluşan fiyatların pratikte bir tavan değil taban niteliğinde olduğu görüşünü pek çok üretici destekliyor. 250 TL seviyesinin altındaki işlemlerin “ahlaki olmadığını” vurgulayan Giresun Ziraat Odası Başkanı Nurittin Karan, fiyatların sürdürülebilirliği konusunda sektörel bir uyarı yaptı.

Üreticilerin Finansal Sıkıntısı ve Avans Bağı

■Üreticilerin büyük bir kısmı, hasat öncesi aldıkları avans ve yüksek faizli krediler nedeniyle ürünlerini düşük fiyatla satmak zorunda kalıyor.

■Düşük fiyat ortamı, üreticinin zararını bir kısmı dahi telafi etmesini zorlaştırıyor.

■TMO’nun alım miktarı ve kayıtlı üreticilerin (ÇKS) tam kapasite teslimatı, serbest piyasadaki arzı daraltıp fiyatları yukarı çekebilir.

İhracatçıların Rekabet Baskısı ve Avrupa Pazar Dinamikleri

■Avrupa alıcıları, Gürcistan, Şili, ABD ve Azerbaycan gibi alternatif tedarikçilerden daha düşük fiyatlarla fındık temin edebildiği için Türkiye fiyatları baskı altında.

■İhracatçılar, rekabet edebilmek amacıyla fiyatları 150‑170 TL aralığına çekmek zorunda kalıyor, bu da zincirin tüm katmanlarında kâr marjını eritebilir.

■Enerji, işçilik ve girdilerdeki artış, yüksek faiz ortamı ile birleşerek üretim maliyetlerini yükseltiyor.

Stratejik Alım Senaryoları ve Olası Fiyat Revizyonları

■TMO’nun 250‑300 bin ton alım kapasitesi, depoların ve personelin hazır olması, alım süresinin uzatılabilirliği fiyat istikrarı için kilit faktör.

■İlk iki haftada 100‑150 bin ton alım gerçekleşirse, serbest piyasada 200 TL üzeri bir fiyat seviyesine ulaşma ihtimali artar.

■Verimlilik esasına dayalı alım sınırlamaları, TMO’ya tam teslimat yapan üreticilerin serbest piyasadaki arzını azaltarak fiyatları destekleyebilir.

■Temel Çıkarımlar

- TMO’nun alım politikası, fiyatların tabanını 250 TL seviyesine çekebilir.

■Üreticilerin finansal sıkıntısı, düşük fiyatların kalıcı olmasını engelleyen bir risk faktörüdür.

■Avrupa pazarındaki alternatif tedarikçi baskısı, Türkiye’nin ihracat fiyatlarını aşağı yönlü tutmaya devam edecektir.

■Verimlilik bazlı alım sınırlamaları, arzı kontrol ederek fiyatları destekleme potansiyeline sahiptir.

Rüzgar Ersoy, Fintech ve Bankacılık Sektörü Direktörü. TMO’nun alım stratejisinin net faiz marjları ve sermaye yeterlilik rasyoları üzerindeki etkisi, bankaların tarımsal kredi portföylerinde risk primlerini yeniden fiyatlamasına yol açabilir. Özellikle yüksek faiz ortamında üreticilerin borç geri ödeme kapasitesi düşerken, TMO’nun alım hacmi artırması likidite sıkışıklığını hafifletebilir ve tarım finansmanının sürdürülebilirliğine olumlu katkı sağlayabilir. Ancak, alım fiyatının taban olarak kalması ve piyasada hâlâ büyük bir fiyat farkı bulunması, kredi riskinin yeniden sınıflandırılmasını ve teminat politikalarının gözden geçirilmesini zorunlu kılacaktır.