Dünya 3 Terawatt Güneş Sınırını Aştı: Enerji Piyasalarının Yeni Haritası

Güneş enerjisi, 21. yüzyılın en sessiz ama en etkili ekonomik hikayelerinden biri olarak, dünya genelinde devasa bir kurulu güç eşiğine ulaşarak farkında olmadığımız bir dönüm noktasına imza attı. 2012'de 100 gigawatt seviyesini geçen dünyanın, 1 terawatt kurulu güce ulaşması tam 10 yılını alırken; ABD'nin pik elektrik talebini karşılayacak kadar olan ikinci 1 terawatt kapasite, şaşırtıcı bir şekilde sadece 3 yılda inşa edildi. Analistler arasındaki tartışmalara rağmen, 3 terawattlık eşiğin 2026 itibarıyla aşılması bekleniyor ve bu hızlı büyüme, küresel enerji dengelerini kökten değiştiriyor.

Çin'in Hakimiyeti ve Yükselen Piyasaların Yükselişi

İlk terawattın arkasındaki itici güç, fotovoltaik panellerin maliyetlerinin hala yüksek olması nedeniyle büyük ölçüde sübvansiyonlu zengin ülkelerdi. Ancak bu dinamik, ikinci ve üçüncü terawatt aşamalarında Çin'in liderliği devralmasıyla radikal bir şekilde değişime uğradı. Zengin ülkelerin payı azalırken, küresel güneş enerjisi kurulumunda Çin belirleyici ana aktör haline geldi ve bu durum gelişmekte olan ülkelerdeki kurulum payının 2020'den bu yana durgunlaşmasına neden oldu.

■Pakistan, Nijerya ve Filipinler gibi ülkelerde son yıllarda çatı üstü güneş enerjisi kurulumlarında olağanüstü bir artış yaşandı.

■En az 1 gigawatt güneş kapasitesine sahip olan ülke sayısı, 2020'deki 42'den geçen yıl 74'e yükseldi.

■Küba ve Lübnan gibi daha küçük piyasalarda da hızlı bir benimseme süreci gözlemlendi.

Altyapı Darboğazı ve Finansman Kısıtları

Çin'deki güneş enerjisi kurulum hızı, iletim hatları ve batarya depolama gibi destekleyici altyapının inşaat hızını geride bıraktı. Bu dengesizlik, pik saatlerde güneş üretiminin kırpılmasına (curtailment) ve kaynakların israfına yol açıyor. Analistler, Çin'in son beş yıllık planında üretimden ziyade yenilenebilir enerji tüketimini %50'den fazla artıracak önlemler açıklamasıyla birlikte, bu ülkedeki kurulum hızının yavaşlayacağını öngörüyor. Öte yandan BloombergNEF (BNEF), gelişmekte olan ülkelerin güneş enerjisi kurulum payının bu yıldan itibaren tekrar artmaya başlayacağını tahmin ediyor.

■2036 yılına kadar kurulan tüm güneş enerjisinin dörtte birinden fazlasının gelişmekte olan ülkelerde bulunması bekleniyor.

■Zengin ülkelerin payı ise yaklaşık %20'ye düşecek.

■Gelişmekte olan ülkeler için ana kısıt, şebeke yönetimi zorluklarına rağmen, erişilebilir finansman eksikliği olmaya devam ediyor.

Depolama Olmadan Devrim Yarım Kalır

Güneş enerjisinin şebekeye eklenmesinin teorik bir üst sınırı bulunmaktadır; çünkü güneş enerjisi gündüz saatlerinde tüm talebi karşıladığında, eklenen kapasitenin ekonomik bir değeri kalmaz. Avustralya ve Kaliforniya gibi güneş enerjisi penetrasyonunun en yüksek olduğu bölgelerde, şebekede fazla enerji olduğunu gösteren gündüz saatlerinde sık sık negatif elektrik fiyatları görülüyor. Lityum-ion bataryalar, gündüz fazlalık elektriği depolayıp akşam saatlerine bırakarak bu güneş patlamasını bir süre daha uzatabilir.

■Avustralyalı politika yapıcılar, ev bataryaları için sübvansiyonlarla bu süreci teşvik ediyor.

■Pakistan ve Filipinler gibi gelişmekte olan ülkelerde, politika desteğine bakılmaksızın bir güneş patlamasını batarya patlaması takip ediyor.

■BloombergNEF Güneş Araştırma Başkanı Lara Hayim, "Yeterli enerji depolaması olmadan güneşin potansiyelini maksimize edemezsiniz," diyerek depolamanın kritik önemini vurguluyor.

Kemal Tekin Analizi: Çin'in güneş enerjisi altyapısındaki doygunluk sinyalleri ve üretim kısıtlamaları, Asya-Pasifik risk trade'lerinde yeni bir faza geçişimizi işaret ediyor. Batarya depolama teknolojileri ve şebeke yönetim çözümleri, önümüzdeki on yılda en yüksek getiri potansiyelini taşıyan varlık sınıfları olarak öne çıkıyor. Özellikle Pakistan ve Filipinler gibi Frontier Markets statüsündeki ekonomilerde enerji altyapısındaki bu hızlı dönüşüm, hem yerel hisse senedi piyasalarına hem de bölgesel kredi risk primlerine doğrudan yansıyacak bir katalizör rolü üstleniyor.