İngiltere Su Sektöründe Üçüncü Yol: Kamu Borçlanmadan Kooperatif Modeli

İngiltere'de su sektörü, iflasın eşiğindeki Thames Water ve artan kamu borç endişeleri arasında sıkışmış durumda. Başbakan'a sunulan yeni bir rapor, kamulaştırmanın getireceği mali yükü omuzlamadan sektörü denetim altına almak için "kar amacı gütmeyen kooperatif" dönüşümünü öneriyor.

Kamulaştırma Yerine Denetimli Özerklik

Andy Burnham'a yakın milletvekilleri ve belediye başkanları, su şirketlerinin devlet eliyle kamulaştırılmasının Hazine projeksiyonlarına göre kamu borcunu artırabileceği endişesini taşıyor. Bunun yerine, "karşılıklılaşma" (mutualisation) modeli, şirketlerin yerel halk tarafından yönetilen kâr amacı gütmeyen kuruluşlara dönüştürülmesini öngörüyor. Good Growth Foundation tarafından yayınlanan rapor, bu modelin kamu kontrolünü sağlarken, mali riskleri de minimize edeceğini savunuyor.

■Modelin öncelikli olarak finansal çöküşün eşiğinde olan Thames Water üzerinde test edilmesi öngörülüyor.

■Şirketlerin devlet bilançosuna borç yükü olmadan, "özel idare" (Special Administration Regime - SAR) süreciyle kooperatife dönüştürülmesi hedefleniyor.

■Sektör genelinde yönetici maaşlarına kısıtlama, performans hedefi olmadan temettü yasakları ve sıkı denetim mekanizmaları getirilmesi çağrısında bulunuluyor.

Thames Water ve "Bail-in" Mekanizması

Raporun en dikkat çekici finansal önerisi, su sektörüne bankacılık standartlarının getirilmesi. Milletvekilleri, İngiltere Merkez Bankası'nın (BoE) iflas eden bankalar için kullandığı "bail-in" (içeride kurtarma) mekanizmasının su şirketleri için de uygulanmasını istiyor. Bu sistem sayesinde, iflasın maliyeti vergi mükellefleri yerine hissedarlara ve alacaklılara yansıtılacak.

■Mevcut kurtarma anlaşması, alacaklıları korumak adına şirketi çevre cezalarından muaf tutabilir, ancak kooperatif modeli bu döngüyü kırmayı amaçlıyor.

■Helena Dollimore ve bölge liderleri, bu yapının faturaları düşüreceğini ve altyapı yatırımlarını uzun vadeli hale getireceğini savunuyor.

Bir risk yöneticisi perspektifinden bakıldığında, İngiltere'deki su krizi sadece bir altyapı sorunu değil, aynı zamanda bir "kamu maliyesi riski" dramasıdır. Kamulaştırma seçeneğinin, borçlanma maliyetlerini artırarak enflasyonist baskıları tetikleyebileceği korkusu, hükümetleri kooperatif gibi hibrit modellere itiyor. Bu yaklaşım, Eurozone'da gördüğümüz "bail-in" kültürünün altyapı varlıklarına nasıl sirayet ettiğinin somut bir örneğidir ve kritik altyapı yönetiminde yeni bir dönemin habercisidir.