Andy Burnham’ın Devolüsyon Hamlesi: Bölgesel Vergi Paylaşımı

Andy Burnham, Westminster’in uzun süredir elinde tuttuğu maliyetleri yerel yönetimlere devretme vaadiyle, İngiltere’nin bölgesel dengesizliğini kökten çözme riskini üstleniyor.

Westminster’in Merkezileşme Mirası

Birleşik Krallık, gelişmiş ülkeler arasında en yüksek mali merkeziyetçilik oranına sahip; %5 vergi geliri yerel otoritelerde kalırken, Fransa’da %14, Japonya’da ise %22 yerel düzeyde tutuluyor.

■Vergi gelirinin büyük kısmı doğrudan Whitehall’a akıyor.

■Bölgesel bütçe boşlukları, uzun süredir süren “begging‑bowl” kültürünü besliyor.

■Merkezi hükümetin kesintileri, yerel hizmetlerin kalitesini düşürmüş durumda.

Mayörlerin Yeni Gelir Kaynağı: Paylaşılan Gelir Vergisi

Burnham’ın önerisi, bölgesel mayörlere %6‑9 arasında bir gelir vergisi payı tanıyarak, mevcut “entegre yerleşim” fonlarını tamamen ikame etmeyi hedefliyor.

■%6‑9 pay, mevcut merkezi hibeleri tamamen karşılayabilir.

■Gelir paylaşımı, yerel kalkınma projelerinin finansmanını doğrudan güçlendirecek.

■Uygulama, 2028 yılına kadar tam etkisini gösteremeyecek.

Bölgesel Eşitsizlik Riskleri

En hızlı büyüyen mayorluklar genellikle en zengin bölgelerde; bu durum, ekonomik geri kalmışlık döngüsünü tetikleyebilir.

■London ve Greater Manchester, yeni gelir payından en fazla fayda sağlayacak.

■West Midlands ve South Yorkshire, büyüme hızında geride kalma riski taşıyor.

■Zayıf ekonomiler, yatırım eksikliği ve düşük büyıme ile kendi kendini besleyen bir spiral oluşturabilir.

Uygulama Zaman Çizelgesi ve Politik Çekişmeler

Devolüsyon planının hayata geçirilmesi, mevcut idari yetersizlikler ve siyasi irade eksikliği nedeniyle karmaşık bir süreç olacak.

■Yeni mayorlukların kurulması: 2026‑2027 arasında Essex, Stoke‑on‑Trent, Warrington gibi bölgeler dahil.

■Yerel yönetim personeli 2009’dan beri 2.2 milyon‑den 1.1 milyon‑a düşmüş; teknik uzmanlık eksikliği kritik.

■Denetim zafiyeti: 2022‑23 için sadece %1 yerel yönetim, zamanında denetimli mali tablolar yayımlamış.

Potansiyel Makroekonomik Etkiler

OECD, vergi ve harcama devolüsyonunun yüksek olduğu ülkelerde maaşların daha yüksek olduğunu vurguluyor; İngiltere’de bu dönüşüm, uzun vadede üretkenliği artırabilir.

■En büyük 6 şehirde toplu taşıma entegrasyonu, 1.2 milyon kişiyi merkeze bağlayarak £17 bn verimlilik artışı sağlayabilir.

■G7 içinde ikinci‑tier şehirlerin performansı düşük; bu reformlar, UK’nin küresel rekabet gücünü yükseltebilir.

■Kamu güveni hâlen düşük; sadece %35 vatandaş yerel yönetimlere yüksek güven duyuyor.

Bora Yalın – Uluslararası Sermaye Akımları Baş Araştırmacısı: Devolüsyon, kısa vadede maliyet baskısı ve politika belirsizliği yaratabilir, ancak uzun vadede bölgesel kaynakların etkin kullanılmasını sağlayarak sermaye akışlarını yeniden yönlendirebilir. Bu süreç, risk‑on ortamından risk‑off geçişine dair piyasa algısını şekillendirecek ve özellikle altyapı ve yenilik yatırımlarında bölgesel farklılaşmayı derinleştirebilir. Dikkat edilmesi gereken en büyük risk, zayıf yerel yönetimlerin borçlanma kapasitesi ve likidite sıkışıklığıdır; bu, ulusal finansal istikrarı tehkim edebilir.