İngiltere İş Piyasasında Sarsıcı Dönüşüm: Burnham Yönetimi'nden Gig Ekonomisine 2.9 Milyar Sterlinlik Darbe

İngiltere Başbakanı Andy Burnham, iş kanunlarındaki boşlukları sömürerek milyonlarca çalışandan haklarını esirgeyen şirketlere karşı, hükümetin yeni kurduğu "Adil İş Ajansı" (Fair Work Agency) eliyle kapsamlı bir yasal operasyon başlatmaya çağrılıyor. Fabian Society ve Joseph Rowntree Vakfı'nın hazırladığı ortak rapor, hükümetin "sahte" kendi kendine istihdam uygulamalarını kullanan firmaları yargı önüne çıkararak, İngiltere'deki 4 milyon işçinin istihdam statüsünü yeniden tanımlamasını talep ediyor.

İngiltere İş Dünyasında 2.9 Milyar Sterlinlik Maliyet Şoku

İş dünyası ile hükümet arasındaki gerilim, İşçi Partisi'nin hazırladığı kapsamlı "İstihdam Hakları Yasası" (Employment Rights Act) ile tavan yaparken, resmi hükümet analizleri bu düzenlemelerin işletmelere yıllık 350 milyon ile 2.9 milyar sterlin arasında bir mali yük getireceğini öngörüyor. Yasal değişiklikler, sömürücü sıfır saatlik sözleşmeleri yasaklamayı ve işe başlar başlamaz yıllık izin ve hastalık ödeneği gibi hakları güvence altına almayı hedefliyor.

■Hükümetin planladığı değişikliklerin ekonomik büyümeyi destekleyeceği belirtilse de, işletmeler için maliyet artışları kaçınılmaz görünüyor.

■Andy Burnham, göreve başladığı ilk hafta iş dünyası liderleriyle görüşerek, "bir nesil içindeki en büyük istihdam hakları reformunu" kararlılıkla sürdüreceğini vurguladı.

■İş dünyası, düzenlemelerin maliyetleri artıracağı gerekçesiyle yoğun bir lobicilik faaliyeti yürütüyor.

"Sahte" Girişimcilik ve 4 Milyonluk Hukuki Boşluk

İngiltere'nin istihdam yasaları, çalışan, işçi ve kendi kendine çalışan olmak üzere üç kategorili yapısıyla diğer büyük ekonomilerden ayrışırken, bu durum 4 milyon kişiyi haklardan mahrum bırakan gri bir alan yaratıyor. Kuaförlerden kişisel antrenörlere, teslimat çalışanlarına kadar geniş bir yelpazeyi kapsayan bu grup, "limb (b)" statüsüyle tam çalışan haklarına sahip olmadan çalıştırılıyor.

■Rapora göre, platform ekonomisi şirketleri, maliyetleri düşürmek için çalışanları kasıtlı olarak bu gri alana itiyor.

■İşçi Partisi, 2024 genel seçimleri öncesinde geri adım attığı "tek tip işçi statüsü" planını hayata geçirmemiş olsa da, danışmanlık sözü vermişti.

■Hukuki boşluk, milyonlarca işçinin tazminat, ebeveyn izni ve haksız işten çıkarma koruması gibi temel haklardan mahrum kalmasına yol açıyor.

Kanıt Yükü İşverene Kayıyor: Yeni Düzenin Piyasaya Etkisi

Rapor, en kritik değişiklik talebi olarak, bir kişinin çalışan mı, işçi mi yoksa kendi kendine çalışan mı olduğunun kanıt yükünün işçiden işverene devredilmesini öneriyor. Bu değişiklik, işçilerin asgari ücret ve yıllık izin gibi temel hakları elde etmek için yıllarca süren hukuki savaşlara girmesini engelleyebilir ve şirketlerin uyum maliyetlerini ciddi oranda artırabilir.

Kemal Tekin Notu: Gelişmekte olan piyasalar (GMP) masasından baktığımda, İngiltere'deki bu tür yapısal reformların küresel sermaye akışları üzerindeki domino etkisini göz ardı edemeyiz. İş gücü maliyetlerinin regülasyonlarla artırılması, ilk etapta şirket kar marjlarını sıkıştırsa da, uzun vadede tüketici harcamalarında istikrar sağlayabilir. Ancak, Asya-Pasifik tarafında benzer "gig ekonomisi" modellerine yatırım yapan fonlar, bu tür regülasyon risklerinin kendi varlık fiyatlarına sirayet etmesine karşı temkinli pozisyon almalıdır. İngiltere'nin bu adımı, küresel işgücü piyasalarının finansalizasyonuna karşı geriye doğru doğru bir adım olarak algılanabilir.