Küresel Stagflasyon Sarmalı: Enerji Şokları ve Şahin Merkez Bankaları Sanayiyi Kıskaca Alıyor

Küresel piyasalar, yılın ilk yarısında hâkim olan dezenflasyon ve faiz indirimi iyimserliğini hızla geride bırakarak, enerji maliyetleri kaynaklı yeni bir enflasyonist dalga ve kalıcı yüksek faiz sarmalıyla karşı karşıya kalıyor. ABD ile İran arasındaki jeopolitik gerilimlerin tetiklediği petrol arzı endişeleri, sanayi üretiminden lojistiğe kadar tüm küresel tedarik zincirini sarsarken; merkez bankalarının beklenenden daha şahin bir duruş sergilemesi reel sektörün üzerindeki finansman baskısını ağırlaştırıyor.

Petrol Arzında Tıkanma ve Ağır Sanayide Maliyet Kıskacı

Son dönemde küresel enflasyon görünümünü bozan en kritik dinamik, enerji piyasalarında yaşanan arz yönlü şoklar olarak öne çıkıyor. Enerji fiyatlarındaki artış sadece akaryakıt pompasına yansımakla kalmıyor; sanayi üretim hatlarından uluslararası lojistik koridorlarına kadar ekonominin tüm maliyet omurgasını doğrudan etkiliyor.

■ABD ile İran arasındaki askeri ve diplomatik gerilimin tırmanması, küresel petrol arz güvenliğini tehlikeye atarken stokları kritik seviyelere indirdi.

■Enerji girdi maliyetlerindeki bu sıçrama, imalat sanayisinde üretici fiyat endekslerini (ÜFE) yukarı yönlü baskılayarak nihai ürün fiyatlarında kaçınılmaz artışlara yol açıyor.

■ABD tahvil piyasalarından gelen sinyaller de bu kalıcı enflasyon endişesini doğruluyor; 30 yıllık ABD Hazine tahvili faizi yüzde 5,23 seviyesine ulaşarak son 19 yılın en yüksek seviyesini test etti.

Şahinleşen Merkez Bankaları ve Daralan Politika Alanı

Enflasyonist baskıların yeniden canlanması, küresel para otoritelerini gevşeme adımlarından vazgeçerek sıkı duruşu daha da uzatmaya zorluyor. Bu durum, borçluluk oranları yüksek olan gelişmiş ve gelişmekte olan ekonomiler için büyüme beklentilerini aşağı çekiyor.

■Avrupa Merkez Bankası (ECB) ve Japonya Merkez Bankası (BOJ), bozulan fiyat istikrarı nedeniyle faiz artırım patikasına geri döndü. Piyasalar, ECB'nin önümüzdeki toplantıda 25 baz puanlık yeni bir faiz artışına gitmesini tamamen fiyatlamış durumda.

■Federal Rezerv (Fed) temmuz ayı toplantısında politika faizini sabit tutsa da, FOMC üyelerinden üçünün faiz artışı yönünde oy kullanması, 2016 yılından bu yana en belirgin şahin bölünmeyi ortaya koydu.

■Türkiye cephesinde ise yerel enflasyon dinamikleri katılık korumaya devam ediyor; TEPAV verilerine göre temmuzda gıda fiyatları aylık yüzde 0,93 artarken, yıllık gıda enflasyonu yüzde 32,8 seviyesinde gerçekleşti. Bu durum, yaz aylarında beklenen dezenflasyon sürecinin sekteye uğradığını gösteriyor.

Enerji fiyatlarındaki bu kontrolsüz yükseliş ve küresel faizlerin "daha uzun süre yüksek" kalacağı gerçeği, özellikle yüksek sermaye yoğunluğuna sahip otomotiv ve ağır sanayi sektörleri için ciddi bir marj daralması anlamına geliyor. Batarya hücre üretimindeki yüksek enerji sarfiyatı ve elektrikli araç (EV) tedarik zincirindeki lojistik maliyetleri, üreticilerin kârlılık hedeflerini doğrudan baltalıyor. Yüksek finansman maliyetleri altında ezilen otomotiv devleri, Ar-Ge ve EV dönüşüm yatırımlarını ertelemek zorunda kalabilir; bu durum küresel yeşil dönüşüm hızını yavaşlatacaktır.

■Ufuk Tepe