Vergi Tabânının Genişletilmesi ve Harcama Denetiminin Ekonomik Dönüşümleri

İzmir Yeminli Mali Müşavirler Odası (İYMMO) Yönetim Kurulu Başkanı Yaşar Zengin, Türkiye’nin vergi sisteminde vergi oranlarından çok vergi tabanının dar olması sorununu vurguladı.

Vergi Tabanı Daralmasının Makroekonomik Yansımaları

■Vergi tabanının dar olması, aynı mükellef gruplarına sürekli yük bindirerek vergi adaletini zedeler.

■Kayıt dışı ekonominin hâlâ %30‑35 civarında olması, potansiyel vergi gelirlerinin kaybına yol açıyor.

■Vergi bilincinin artırılması, uzun vadeli KDV ve gelir vergisi kalıcı bazını genişletebilir.

Dijital Denetim ve Veri Entegrasyonu

■Gelir İdaresi Başkanlığı ve Vergi Denetim Kurulu’nun e‑fatura, e‑defter, elektronik beyanname, tapu ve noter verileri üzerinden oluşturduğu dijital altyapı, denetim kapasitesini %40 artırma potansiyeline sahip.

■Harcama‑gelir‑servet eşleştirmesi, tutarsızlık gösteren işletmelerin tespitinde kritik bir araç olarak öne çıkıyor.

Sektörel Yaklaşımlar ve Politik Öneriler

■Gayrimenkul ve inşaat sektörlerinde taşeronların vergilendirilmesi yeniden değerlendirilmeli; bu sektördeki kayıt dışılık oranı %45 seviyesinde.

■Yeminli mali müşavirlerin tam tasdik kapsamında çalıştığı şirket sayısı 45‑50 000; bu sayının iki‑üç katına çıkarılması, vergi uyumunu güçlendirebilir.

■Sektör‑özgü vergi modelleri, sadece gelir beyanına değil, harcama kalıplarına da odaklanarak daha adil bir vergi yükü dağılımı sağlayabilir.

Potansiyel Etki ve Beklenen Sonuçlar

■Vergi tabanının genişletilmesi, yıllık 10‑15 milyar TL ek vergi geliri yaratabilir.

■Dijital denetim mekanizmalarının etkinleşmesi, kaçakçılık ve usulsüzlük riskini %25 azaltabilir.

■Uzun vadede, daha geniş bir vergi tabanı, kamu harcamalarının sürdürülebilirliğini destekleyerek bütçe açığını %2 puan düşürebilir.

Vergi tabanının dar olması, sadece gelir toplama kapasitemizi sınırlamakla kalmaz, aynı zamanda ekonomik eşitsizlikleri derinleştirir. Dijital veri entegrasyonu ve harcama‑gelir‑servet uyumu, kayıt dışılıkla mücadelede yeni bir paradigma sunuyor. Politikaların bu yönde şekillendirilmesi, hem vergi adaletini hem de makroekonomik istikrarı güçlendirecektir. – Dr. Aslıhan Demir, Makroekonomi ve Para Politikaları Akademisyeni