A'dan Z'ye Finans Terimleri Sözlüğü
Borsa, Makro Ekonomi, Kripto ve Yatırım dünyasının karmaşık terimlerini sitemizin profesyonel finans rehberi ile keşfedin.
Ons Altın & Gram Altın Hesaplama
1 Troy Ons Altın 31.1035 gram saf altına eşittir.
💡 Gram Altın fiyatı = (Ons Fiyatı / 31.1035) * Dolar/TL kuralı ile anlık hesaplanır.
S: Gram Altın formülü nedir?
C: (Ons / 31.1035) * USD/TRY
Arbitraj (Arbitrage)
Aynı finansal varlığın farklı piyasalardaki fiyat farkından risksiz kâr etme işlemidir.
💡 Borsalar arası fiyat uyumsuzlukları anlık robotlar veya tüccarlar tarafından kapatılır.
S: Kriptoda arbitraj var mıdır?
C: Evet, borsalar arası fiyat farkından faydalanılır.
Ayı Piyasası (Bear Market)
Fiyatların sürekli düştüğü, karamsarlığın hâkim olduğu dönemdir.
💡 Zirveden %20 düşüş ayı piyasası başlangıcı kabul edilir.
S: Ayı piyasası kaç ay sürer?
C: Tarihsel ortalama 9.6 aydır.
Aktif Rasyosu
Bankaların topladıkları mevduat ile verdikleri kredi oranını düzenleyen rasyodur.
💡 Kredi genişlemesini teşvik etmek veya dizginlemek için kullanılır.
S: Rasyo düşerse ne olur?
C: Bankaların kredi verme baskısı azalır.
Amortisman (Depreciation)
Duran varlıkların yıpranma ve eskime payının yıllara bölünerek gider yazılmasıdır.
💡 Şirket bilançosunda vergi matrahını düşüren nakit çıkışsız giderdir.
S: Yeniden değerleme nedir?
C: Varlıkların enflasyon oranında güncellenmesidir.
Bedelli Sermaye Artırımı
Şirketin nakit ihtiyacı için mevcut ortaklardan para talep ederek hisse artırmasıdır.
💡 Mevcut ortaklara rüçhan hakkı verilir.
S: Rüçhan kuponu nedir?
C: Yeni hisseleri alma hakkını temsil eden kupon.
Bedelsiz Sermaye Artırımı
İç kaynaklardan ortaklara ücretsiz yeni hisse verilmesidir.
💡 Hisse sayısı artar, hisse fiyatı aynı oranda bölünür.
S: Bedelsiz sermayeyi artırınca şirket büyür mü?
C: Piyasa değeri değişmez, sadece hisse sayısı artar.
Boğa Piyasası (Bull Market)
Fiyatların yükseliş trendinde olduğu iyimser dönemdir.
💡 Dip noktadan %20 yükseliş boğa piyasası başlangıcı sayılır.
S: Boğa piyasası belirtileri nelerdir?
C: Yüksek işlem hacmi ve artan yatırımcı ilgisi.
BİST 100 Endeksi
Borsa İstanbul'un amiral gemisi 100 şirketinin performans endeksidir.
💡 Piyasa değeri en yüksek ve likit hisselerden oluşur.
S: Endeks nasıl ağırlıklandırılır?
C: Fiili dolaşımdaki hisse oranıyla.
Hazine Bonosu (Treasury Bill)
Devletin 1 yıldan kısa vadeli borçlanma senedidir.
💡 İskontolu satılır, vadesinde anapara ödenir.
S: Tahvil ile bono farkı nedir?
C: Bono 1 yıldan kısa, tahvil 1 yıldan uzundur.
CDS (Credit Default Swap / Kredi Temerrüt Takası)
Ülke veya şirketlerin borç iflas riskine karşı sigorta primidir.
💡 CDS puanı yükseldikçe ülkenin borçlanma faizi artar.
S: Türkiye CDS seviyesi kaç olmalıdır?
C: 300 puanın altı güvenli alandır.
Carry Trade (Taşıma Ticareti)
Düşük faizli ülkeden borçlanıp yüksek faizli ülkeye yatırmaktır.
💡 Kur istikrarı olduğu sürece yüksek faiz kazancı sağlar.
S: Carry trade riski nedir?
C: Yüksek faizli para biriminin aniden değer kaybetmesi.
Çekirdek Enflasyon (Core Inflation)
Gıda ve enerji gibi oynak kalemlerin çıkarılmasıyla hesaplanan ana enflasyondur.
💡 Merkez bankalarının para politikasında temel aldığı göstergedir.
S: Neden gıda çıkarılır?
C: Hava koşullarına bağlı geçici şokları elemek için.
Deflasyon (Deflation)
Fiyatların genel seviyesinin sürekli düşmesidir.
💡 Tüketim ertelenir, ekonomi durgunluğa ve işsizliğe sürüklenir.
S: Fiyatlar düşerse kötü müdür?
C: Evet, sürekli düşüş üretimi durdurur.
Devalüasyon
Ulusal paranın resmi kararla yabancı paralar karşısında düşürülmesidir.
💡 İhracatı artırmak ve ithalatı kısmak için yapılır.
S: Devalüasyon enflasyon yapar mı?
C: Evet, ithal mallar pahalanır.
Dezenflasyon (Disinflation)
Enflasyon oranının artış hızının yavaşlamasıdır.
💡 Fiyatlar artmaya devam eder ancak artış hızı düşer.
S: Deflasyon ile farkı nedir?
C: Deflasyonda fiyatlar düşer, dezenflasyonda artış yavaşlar.
FAVÖK (EBITDA)
Faiz, Amortisman ve Vergi Öncesi Kârdır.
💡 Şirketin ana operasyonel nakit yaratma gücünü gösterir.
S: FAVÖK Marjı nasıl hesaplanır?
C: (FAVÖK / Net Satışlar) * 100
Eurobond (Dış Borçlanma Senedi)
Döviz cinsinden çıkarılan uzun vadeli borçlanma senedidir.
💡 6 ayda bir döviz kupon ödemesi sağlar.
S: Vergisi var mıdır?
C: Belli beyan sınırını aşan kuponlar vergilendirilir.
Reel Efektif Döviz Kuru (REK)
Türk Lirası'nın ticaret yapılan ülkelerin paralarına göre reel değeridir.
💡 100'ün üzeri TL'nin aşırı değerli, altı değersiz olduğunu gösterir.
S: REK düşerse ne olur?
C: İhracat rekabet gücü artar.
F/K Oranı (Fiyat / Kazanç Oranı)
Hissenin piyasa fiyatının hisse başı kâra oranıdır.
💡 Hissenin kaç yılda kendini amorti edeceğini gösterir.
S: Düşük F/K iyi midir?
C: Genelde kelepir işarettir ama sektör kıyası gerekir.
FED (Federal Reserve System)
ABD Merkez Bankası sistemidir.
💡 Doların ve küresel faiz oranlarının yönünü belirler.
S: FOMC toplantısı nedir?
C: Faiz kararının alındığı kurul toplantısı.
Forex (Foreign Exchange Market)
Dünyanın en büyük uluslararası döviz ticaret piyasasıdır.
💡 24 saat açık, kaldıraçlı işlemler sunar.
S: Türkiye'de Forex yasal mıdır?
C: SPK lisanslı aracı kurumlarla yasaldır.
GSYİH (Gayrisafi Yurtiçi Hasıla)
Ülkede üretilen tüm nihai mal ve hizmetlerin toplam değeridir.
💡 Ekonomik büyümenin ana ölçütüdür.
S: Kişi başı GSYİH nasıl bulunur?
C: Toplam GSYİH / Nüfus
Gecelik Faiz (Overnight Rate)
Bankaların birbirine 1 günlüğüne borç verme faizidir.
💡 Likidite sıkışıklığını gösteren hassas faizdir.
S: O/N ne demektir?
C: Overnight (Gecelik) işlem kısaltmasıdır.
Halka Arz (IPO)
Şirket hisselerinin borsada yatırımcılara satılmasıdır.
💡 Sermaye artırımı veya ortak satışı yöntemiyle yapılır.
S: Halka arz oransal mı eşit mi?
C: Küçük yatırımcıya genelde eşit dağıtım yapılır.
Hedge Etmek (Riskten Korunma)
Gelecekteki fiyat riskini vadeli işlemlerle sabitlemektir.
💡 Döviz ve emtia riskine karşı korunma sağlar.
S: Hedge kâr amacı taşır mı?
C: Hayır, temel amaç riski sıfırlamaktır.
İskonto Oranı (Discount Rate)
Gelecekteki parayı bugünkü değere indirme oranıdır.
💡 Net Bugün Değer (NBD) hesaplarında kullanılır.
S: İskonto artarsa NBD ne olur?
C: Net Bugün Değer düşer.
İşsizlik Oranı & İşgücüne Katılım
Çalışmaya hazır nüfusun işsiz olan yüzdesidir.
💡 Geniş tanımlı ve dar tanımlı olarak açıklanır.
S: Atıl işgücü nedir?
C: İş aramayı bırakan eksik istihdam dahil oran.
KAP (Kamuyu Aydınlatma Platformu)
Şirketlerin resmi duyuru ve bilanço bildirim portalıdır.
💡 Özel Durum Açıklamaları (ÖDA) anlık yayımlanır.
S: KAP bildirimi hisseyi nasıl etkiler?
C: Olumlu haberler tavan, olumsuzlar taban yaptırabilir.
Kaldıraçlı İşlem (Leverage)
Küçük teminatla büyük pozisyon açma imkanıdır.
💡 Yüksek kâr imkanı sunduğu gibi tüm teminatı eritebilir.
S: Margin Call nedir?
C: Teminat tamamlama çağrısıdır.
Likidite (Liquidity)
Bir varlığın değer kaybetmeden nakde çevrilebilme kolaylığıdır.
💡 Nakit en likit varlıktır; gayrimenkul likiditesi düşüktür.
S: Likit hisse ne demektir?
C: İşlem hacmi yüksek, rahat alınıp satılan hisse.
M2 Para Arzı
Dolaşımdaki nakit ve mevduat toplamıdır.
💡 Geniş para arzı göstergesidir.
S: Para basmak M2'yi artırır mı?
C: Evet, M2 doğrudan büyür.
Margin Call (Teminat Çağrısı)
Pozisyonun zarara geçmesiyle ek teminat yatırma uyarısıdır.
💡 Yatırılmazsa pozisyon otomatik kapatılır.
S: Stop-out nedir?
C: Sistemin pozisyonu zararla otomatik likide etmesidir.
Net Bugünkü Değer (NBD / NPV)
Gelecekteki nakit akışlarının bugünkü değerinden maliyetin çıkarılmasıdır.
💡 NBD 0'dan büyükse yatırım kabul edilir.
S: İç Verim Oranı (İVO) nedir?
C: NBD'yi sıfır yapan iskonto oranıdır.
PD/DD Oranı (Piyasa Değeri / Defter Değeri)
Piyasa değerinin net varlıklara (özkaynak) oranıdır.
💡 1'in altı özkaynağının altında satıldığını gösterir.
S: Bankalarda PD/DD kaç olmalı?
C: Genelde 1'in altında işlem görürler.
Portföy Çeşitlendirmesi (Diversification)
Riski dağıtmak için farklı varlık sınıflarına yatırım yapmaktır.
💡 'Tüm yumurtaları aynı sepete koymama' kuralıdır.
S: Sistematik risk çeşitlendirilir mi?
C: Hayır, piyasa genel riski engellenemez.
Repo & Ters Repo
Banka ve finans kurumlarının menkul kıymet geri alım taahhüdüyle borçlanmasıdır.
💡 Merkez Bankası ana fonlama aracıdır.
S: Ters Repo nedir?
C: Piyasadan likidite çekmek için menkul kıymet satıp geri almaktır.
Stagflasyon (Stagflation)
Durgunluk ve yüksek enflasyonun aynı anda yaşanmasıdır.
💡 Ekonominin en zor çözülen kriz halidir.
S: Slumpflasyon nedir?
C: Ekonominin küçülürken yüksek enflasyon yaşamasıdır.
Swap Sözleşmesi (Kuru/Faiz Takası)
İki tarafın faiz veya döviz yükümlülüklerini takas etmesidir.
💡 Merkez bankaları rezerv güçlendirmek için swap anlaşması yapar.
S: Swap harici net rezerv nedir?
C: Emanet swaplar çıkarıldıktan sonraki gerçek rezervdir.
Temettü (Kâr Payı Dağıtımı)
Şirketin kârını ortaklarına nakit dağıtmasıdır.
💡 Temettü verimi = (Hisse Başı Temettü / Hisse Fiyatı) * 100
S: Temettü 25 endeksi nedir?
C: Düzenli temettü ödeyen 25 şirketin endeksidir.
TEFAS Platformu
Tüm yatırım fonlarının şeffaf alınıp satıldığı takas merkezidir.
💡 Her bankadan başka bankanın fonu alınabilir.
S: TEFAS fon alım valörü nedir?
C: Fonun hesaba geçme süresidir (T+1 veya T+2).
Devlet Tahvili (Government Bond)
Devletin 1 yıldan uzun vadeli borçlanma kağıdıdır.
💡 Sabit veya değişken kupon ödemeli çıkarılır.
S: Tahvil faizi artarsa tahvil fiyatı ne olur?
C: Tahvil fiyatı düşer (Ters orantı vardır).
VİOP (Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası)
Gelecek fiyatlı türev sözleşmelerin işlem gördüğü piyasadır.
💡 Kaldıraçlı ve çift yönlü (açığa satış) işlem imkanı sunar.
S: VİOP'ta uzlaşma ne zaman yapılır?
C: Vade sonu iş gününde nakdi uzlaşmayla kapanır.
Varlık Barışı
Yurt dışındaki varlıkların vergisiz/düşük vergiyle ülkeye getirilmesidir.
💡 Sermaye girişini teşvik etmek için uygulanır.
S: Hangi varlıklar kapsama girer?
C: Para, altın, döviz, menkul kıymetler.
Yatırım Fonu (Mutual Fund)
Profesyonellerce yönetilen toplu birikim havuzudur.
💡 Hisse, borçlanma araçları, kıymetli maden fonları mevcuttur.
S: Fon yönetim ücreti nedir?
C: Portföy yönetim şirketinin kestiği yıllık fondan düşen giderdir.
Paranın Zaman Değeri (TVM)
Bugünkü 1 TL'nin gelecekteki 1 TL'den daha değerli olmasıdır.
💡 Enflasyon ve bileşik faiz ilkesine dayanır.
S: Bileşik faiz formülü nedir?
C: A = P * (1 + r/n)^(nt)