Afrika’da Dolar Saltanatı Sallanıyor: Lokal Para Birimleri ve Yuanın Yükselişi

Afrika genelinde onlarca yıldır ticarete, büyük ölçekli sözleşmelere ve günlük işlemlere yön veren ABD doları, kıta ekonomilerindeki mutlak ağırlığını kaybetmeye başladı. Zambiya'nın başkenti Lusaka'daki Cairo Road gibi en hareketli ticaret merkezlerinden yükselen sesler, esnafın ve ithalatçıların artık yeşil sermayeden uzaklaşarak yerel para birimlerine ve Çin yuanına yöneldiğini gösteriyor.

Küresel Likidite Sıkışıklığı ve Zambiya'nın Temerrüt Dersi

Federal Rezerv'in (Fed) faiz kararları, uzun yıllar boyunca Afrika'nın en ücra köşelerindeki gıda fiyatlarından kiralara kadar her şeyi doğrudan belirledi. Ancak 2020 yılında Zambiya'nın borç temerrüdüne düşmesiyle birlikte, güçlü doların yerel ekonomiler üzerindeki yıkıcı etkisi çok daha net anlaşıldı. Küresel likidite daralması (QT) ve doların aşırı değerlenmesi, borç servis maliyetlerini sürdürülemez seviyelere taşıyarak de-dolarizasyon sürecini tetikledi.

■Zambiya Kwachası (ZMW) ve diğer yerel para birimleri, dolarizasyonun yarattığı kırılganlığı azaltmak amacıyla iç piyasada koruma kalkanı olarak öne çıkıyor.

■Çin'in bölgedeki ticari ağırlığı, Yuan (RMB) cinsinden takas ve ticaret finansmanı mekanizmalarını hızlandırıyor.

■Yerel otoriteler, döviz rezervlerini korumak amacıyla iç piyasada dolar kullanımına yönelik yasal kısıtlamaları giderek sıkılaştırıyor.

Likidite Koridorlarında Eksen Kayması

Gelişmekte olan piyasalarda (EM) yaşanan bu yapısal değişim, sadece basit bir para birimi tercihi değil; aynı zamanda küresel finansal mimarinin çok kutuplu bir yapıya evrilmesinin somut bir göstergesidir. Afrika ülkeleri, Fed'in bilanço küçültme operasyonlarının yarattığı offshore dolar likiditesi kıtlığına karşı kendi finansal savunma mekanizmalarını inşa ediyor.

Cansın Tuncel'in Analizi: Eurodollar ve offshore dolar piyasalarındaki daralma (QT), gelişmekte olan ülkeleri "dolar kıtlığı" sarmalına itiyor. Zambiya örneğinde gördüğümüz gibi, yerel para birimlerine (Kwacha) dönüş ve Çin yuanı likidite hatlarının (swap hatları) devreye girmesi, aslında gölge bankacılık sistemindeki dolar hegemonyasına karşı bir finansal hayatta kalma refleksidir. Fed'in yüksek faiz politikası, gelişmekte olan piyasaları kendi alternatif likidite havuzlarını yaratmaya zorluyor.