Rusya'nın Bütçe Cinayeti: Savaş Ekonomisi Enerji Gelirlerini Neden Yutuyor?

Rusya Federasyonu'nun hazinesi, küresel emtia piyasalarından elde edilen rekor enerji gelirlerine rağmen tarihi bir bütçe açığı sarmalıyla karşı karşıya. Kremlin'in savaş operasyonlarına yönlendirdiği devasa kaynaklar, petrol ve gaz gelirlerinin getirdiği mali rahatlamayı anında tüketirken, hükümetin mali disiplinden uzaklaşması ekonomik istikrarı ciddi şekilde tehdit ediyor. Askeri harcamalardaki kontrolsüz artış, bütçe dengesini bozmanın ötesinde, Rusya Merkez Bankası'nın enflasyonla mücadelesini de sekteye uğratan yapısal bir risk haline geldi.

Savunma Harcamalarında Kontrolsüz Tırmanış

Rusya bütçesindeki en büyük kalemin giderek daha fazla militarize olması, mali verileri alt üst ediyor. Yılın ilk yedi ayında devlet alımları için ayrılan bütçe, geçen yıla kıyasla %39 oranında bir sıçrama kaydederek 8,4 trilyon rubleye ulaştı. Hükümete bütçe kanununu revize etmeden harcama yapma yetkisi tanıyan yeni esneklik maddeleri, mali disiplin mekanizmalarını işlevsiz kılarak harcama musluklarının tamamen açılmasına neden oldu.

■Toplam kamu giderleri 28,6 trilyon rubleye dayanarak endişe verici bir seviyeye ulaştı.

■Orduya aktarılan peşin nakit akışları, cari bütçenin yıllık planlama sınırlarının şimdiden %80'ini tüketmiş durumda.

■Askeri sanayi kompleksindeki fabrikaların hammadde ve iş gücü maliyetlerindeki tırmanış, petrol dışı gelir artışlarını gölgede bıraktı.

Petrol Gelirlerinin Görünmez Maliyeti

Orta Doğu'daki jeopolitik gerilimler ve deniz koridorlarındaki riskler ham petrol fiyatlarını yukarı çekse de, Rusya'nın bunu bütçe fazlasına çevirebilmesi mümkün olmuyor. Temmuz ayında 934 milyar ruble ekstra enerji vergisi girişi olsa da, bu rakam yapısal açığı kapatmaya yetmedi. Enerji gelirlerindeki 15 aylık zirve hareketine rağmen bütçe dengesi, temmuz ayında yeniden 724 milyar ruble eksiye geçerek harcama tarafındaki agresif açığı gözler önüne serdi.

■Asya pazarlarına yapılan indirimli sevkiyatlar, hacimsel büyüme sağlasa da bütçeye yansıyan net nakit girdisini sınırladı.

■Küresel deniz lojistiğindeki ek sigorta maliyetleri ve gizli navlun ücretleri, ham petrol karının önemli bir kısmının "yolda erimesine" neden oluyor.

■Yerli rafinerilerdeki modernizasyon sorunları, işlenmiş ürün ihracatını baltalayarak alternatif vergi kalemlerini kurutuyor.

Maliye ve Para Politikası Arasındaki Kaotik Dans

Rusya Merkez Bankası, derinleşen bütçe açığını ekonomi üzerindeki birincil enflasyonist risk olarak kodluyor. Kamu harcamalarının piyasaya pompaladığı yüksek likidite, talep tarafını şişirirken, para otoritesi fiyat istikrarını sağlamak adına faiz oranlarını şahin (hawkish) bir tutumla yukarı yönlü baskı altında tutuyor. Bu durum, imalat sektörünün kredi maliyetlerindeki artış nedeniyle boğulması riskini beraberinde getiriyor.

■Hükümet, bütçe açığı hedefinin yıl sonunda planlanan %1,6 seviyesinin üzerine çıkacağını kabul etti.

■Maliye politikasındaki genişleme ile para politikasındaki sıkılaşma arasındaki sürtüşme rublenin değerini zayıflatıyor.

■Sanayi imalatçılarının yüksek faiz ortamında kredi bulmakta yaşadığı zorluklar, yerel ekonomik büyüme hızını düşürüyor.

Piyasalar bu durumu klasik bir "mali baskılanma" (fiscal dominance) senaryosu olarak okuyor. Rusya Merkez Bankası'nın enflasyonu dizginlemek adına faiz artışlarına gitmesi, hükümetin savaş harcamalarını finanse etmek için bastırdığı parayı nötrize etmeye yetmiyor. Petrol gelirlerinin savaş makinesine akması, özel sektörden kaynak çekilmesi anlamına gelen bir "kalabalma etkisi" (crowding out) yaratıyor. Eğer askeri harcama muslukları kısılıp maliye politikasında rasyonelleşme sağlanmazsa, ruble üzerindeki değer kaybı ve enflasyonist baskıların 2026'nın ötesinde de sürecek yapısal bir sorun haline geleceği aşikâr.